Адеттеки ашхане савутларынынъ джанлы бир къысмы оларакъ, агъач савутлар озь уникаль маддий хусусиетлери ве экологик имтиязлары саесинде земаневий ашхане ландшафтында энъ муим ерни тутмагъа девам этелер. Онынъ чалышмасы бир чокъ ольчюлерни къаплай, шу джумледен физик хусусиетлерни, химиявий тургъунлыкъны, къулланыджы теджрибесини ве экологик тесирни. Ашагъыда зенаат джеэттен тафсилятлы талиль бериле.
1. Физик ве механик хусусиетлери .
Агъач савут-сабанынъ эсас материалы, адет узьре, къатты агъач (эмен ве джевиз киби) я да йымшакъ агъач (чинге ве вишне киби) ола. Онынъ сыкълыгъы ве къаттылыгъы онынъ къаттылыгъына догърудан-догъру тесир эте. Къатты агъач, озь къою ульке къурулышы себебинден, юксек сыкъылув къаттылыгъыны (Моснынъ къаттылыкъ шкаласында адет узьре 3-4) теклиф эте, бу исе онъа кесюв ве къарыштырув киби мунтазам амелиятларгъа деформациясыз даянмагъа имкян бере. Юмшакъ агъач енгиль олса да, узун вакъыт агъырлыкъта тырнакъларгъа ве оюкъларгъа огърай. Бундан да гъайры, агъачнынъ табиий лиф къурулышы орта дереджеде эластиклик бере, дамлаларнынъ тесирини семерели шекильде енгиллештире ве сынув хавфыны эксильте. Лякин агъач савутларнынъ иссилик кечирюв къабилиети зайыф (тахминен 0,1-0,2 Вт/м·К). Бу сыджакъ ашайт малларынынъ янмасына маниа ола бильсе де, термик кенишлев ве тартышув себебинден пек сувукъ я да сыджакъ ашайт малларынен къулланылгъанда микрочатлакъларгъа себеп ола биле.
2. Химик тургъунлыкъ ве хавфсызлыкъ .
Агъач-маденли дегиль ве онынъ теркибинде пластификаторлар ёкъ. О, экши я да сиркели ашайт малларынен химиявий реакцияларгъа азджа сезимлидир, бойлеликнен, маден савут-сабаларда ола бильген маден ионларынынъ ювулувындан къачына (меселя, алюминий савут-саба экши ашайт малларынен тесирлешкенде алюминий ионларыны чыкъара). Лякин шуны къайд этмек муим ки, агъачнынъ кенъликлери оны ягъ ве пигментнинъ озьлерине синъдирмеге меджбур эте. Къаранлыкъ-ренкли леззетлендириджилернен (соя соусы ве карри киби) узун вакъыт тесирлешсе, юзюнинъ бояланмасы пейда ола биле. Бундан да гъайры, етерли дереджеде ишленмеген агъачта фенол бирикмелери я да микроорганизмлернинъ излери ола биле. Шунынъ ичюн итибарлы истисалджылар, адет узьре, юксек-араретли карбонизация, ашайт -сыныфлы мумларнен къапламалар (балкъурт муму ве пальма ягъы киби) киби юзюни ишлемек я да сув-эсасында, экологик -дост бояларны къулланалар, бу исе антимикробиаль ве антимикробиаль къаршылыкъны арттырмакъ ичюндир.
3. Къулланыджы теджрибеси ве функциональлиги .
Агъач савутлар йымшакъ токъунувгъа ве орта сюртюв коэффициентине малик олып, оларны балалар ве къартлар ичюн келише. Юзьнинъ докъумасы аш ве савут-саба арасында япышувны къуветлештире биле. Меселя, агъач къашыкънынъ ичине алынгъан ве къабарыкъ къурулышы пирнич я да шорбаны копчеклемеге къолайлаштыра. Лякин агъачнынъ сувны озюне синъдирмеси буюк эксикликтир. Узакъ вакъыт дымланмакъ ички тоюнувгъа кетире, бу исе шишмеге, деформациягъа, атта куфнинъ осьмесине кетире. Эксперименталь малюматларгъа коре, сув кечирмеген къатты агъач савутлар 30 дакъкъадан зияде сувгъа батырылгъан сонъ 5%-8% кенълеше биле. Онынъ ичюн оны эр кунь къуллангъан сонъ тез къурутмакъ керек ве узун вакъыт сувда къалдырмакъ олмаз.
4. Этраф муитке уйгъунлашув ве бакъув талаплары .
Агъач савут-саба арарет ве дымлыкъ денъишювлерине сезиджидир. О, къуру ерде сувсызланмагъа ве чатлакъланмагъа мейильли, дымлы ерде исе куф пейда ола биле. Салкъын, яхшы-авалангъан ерде сакъламакъ ве дымлыкъны мувазенели тутмакъ ичюн (идеаль алда 8%-12%) даима минераль ягъ сюртмек тевсие этиле. Темизлегенде челик юнь я да къавий сиркели ювгъан мадделерни къулланмакътан къачынынъыз, бойледже, юзюнинъ къорчалав къатламы зарарланмасын. Догъру бакъылгъан агъач савутлар бир къач йыл я да даа чокъкъа етишмек мумкюн ве оларны ташлап кеткен сонъ табиий шекильде бозуладжакъ, бойлеликнен, тургъун экологик принциплерни къабул эте.
Хуляса
Агъач савут-сабанынъ эр тарафлама чалышмасы табиий материаллар ве инсан ихтияджлары арасында назик мувазенени озь иче- ринде муджессем эте. Даянув ве сувгъа къаршы турув джеэттен сынъырлангъанына бакъмадан, ильмий материалны сечип алув ве юзюни ишлев усуллары онынъ амелийлигини сезилерли дереджеде арттыра биле. Сагълам ашайт ве экологияны къорчалав контекстинде агъач савут-сабанынъ чалышувыны оптималлаштырув эв мебельлерини араштырув ве ишлеп чыкъарувда эсас макъсат оларакъ къалмакъта.